Eierstokcyste

Een cyste van de eierstok (ook wel ovariumcyste genoemd) is een holte in een eierstok die met vocht is gevuld. Hierdoor wordt de eierstok vergroot. Het vocht in de cyste kan dun en waterig zijn, maar ook dik en stroperig. Eierstokcysten komen veel voor en zijn vrijwel altijd goedaardig. Ze variëren in grootte (van erwt tot meloen) en er bestaan verschillende soorten eierstokcysten. Eierstokcysten komen vooral voor bij vrouwen tussen de 30 en 45 jaar.

Soorten eierstokcysten

Er bestaan vele soorten eierstokcysten. De belangrijkste zijn:

  • Functionele eierstokcysten
  • Dermoïdcysten
  • Cystadenomen
  • Endometrium cysten

Functionele eierstokcysten

Deze eierstokcysten komen het meest voor en ontstaan wanneer er een ‘fout’ in de ovulatie optreedt. Er zijn twee soorten:

  1. Follikelcysten. Rond de eisprong is er in de eierstok een kleine holte met vocht (follikel) aanwezig waarin zich een eicel bevindt. Na de eisprong groeit de follikel door in plaats van te verdwijnen. Men spreekt dan ook wel van een persisterende follikel.
  2. Corpus luteumcysten. Het rijpe eitje komt vrij uit de follikel en uit het gedeelte van de follikel dat overblijft ontstaat het corpus luteum (gele lichaam) dat na een aantal weken verdwijnt. Soms blijft het corpus luteum bestaan en verandert in een cyste.

Beide soorten cysten verdwijnen meestal vanzelf binnen een paar maanden.

Dermoïdcysten

Een eierstok kan ook in zijn geheel vergroot zijn. Vaak is er dan sprake van een dermoïd, ofwel een wondergezwel. In zo’n gezwel zijn allerlei soorten weefsel aanwezig, zoals huid- en haarcellen, vetweefsel, etcetera. Deze cysten ontwikkelen zich vanuit cellen die eitjes maken in de eierstok. De cysten kunnen tot 15 centimeter in doorsnee worden en komen vooral voor bij jongere vrouwen. Dermoïdcysten zijn niet altijd makkelijk met behulp van een echo te zien, zeker niet als ze klein zijn en niet groeien.

Cystadenomen

Cystadenomen zijn per definitie goedaardige tumoren. Zij ontstaan vanuit cellen die de buitenkant van de eierstok bedekken. Ze bevatten vaak schotten en zitten meestal in de eierstok. De cyste is gevuld met helder of slijmerig vocht en kan soms heel groot worden. Bij het maken van een echo zijn zij niet altijd gemakkelijk te onderscheiden van cystadenocarcinomen (kankergezwellen).

Endometrium cysten of chocoladecysten

Bij endometriose groeit weefsel van de binnenkant van de baarmoeder ook op plaatsen buiten de baarmoeder, bijvoorbeeld op de eierstok. Dit baarmoederslijmvlies bloedt mee tijdens de menstruatie. Op deze manier ontstaat in de eierstok een steeds groter wordende cyste gevuld met oud bloed. Dit is donkerbruin van kleur en is chocolade-achtig. Vandaar dat deze cysten ook wel chocoladecysten worden genoemd. Ze zijn goedaardig.

Symptomen eierstokcysten

De meeste eierstokcysten zijn klein, goedaardig en geven geen klachten. Als die er wel zijn, bestaan ze vaak uit uit de volgende klachten:

  • Pijn in onderbuik of drukkend gevoel in de buik
  • Pijn tijdens geslachtsgemeenschap
  • Onregelmatige menstruatie, soms met veel bloedverlies

Grote cysten kunnen druk uitoefenen op blaas of darmen en daarmee zorgen voor aandrang om te plassen of obstipatie. Als een cyste draait of scheurt, ontstaat hevige stekende pijn in de buik die gepaard kan gaan met misselijkheid en koorts.

Diagnose eierstokcysten

Omdat de meeste cysten niet tot klachten leiden, worden ze vaak bij toeval ontdekt. Als er wel klachten zijn die wijzen op eierstokcysten, wordt inwendig onderzoek uitgevoerd. De diagnose kan bevestigd worden met computertomografie (CT) of echografie. Echografie is de meest gebruikte en waardevolste techniek om een diagnose te stellen. Soms is aanvullend onderzoek met een CT-scan of MRI-scan zinvol. Met een laparoscopie (kijkbuisoperatie) is het meestal mogelijk een indruk te krijgen om wat voor soort cyste het gaat. Zo nodig wordt een hapje weefsel (biopt) weggenomen voor nader onderzoek.

Behandeling eierstokcysten

Bij veel cysten kan worden afgewacht, omdat zij vaak spontaan verdwijnen. Dit wordt gecontroleerd met echoscopisch onderzoek. Geeft de cyste klachten, is er twijfel over de soort cyste, of is de doorsnede ervan groter dan 7 centimeter, dan wordt de cyste vaak verwijderd door middel van een laparoscopie of door middel van een grotere snede (laparotomie).

Afhankelijk van de grootte, de leeftijd van de vrouw en de echografische kenmerken kan de arts besluiten de gehele eierstok weg te nemen. Voor de menopauze wordt vaak alleen de cyste verwijderd, zeker als de vrouw nog een kinderwens heeft. Na de menopauze worden meestal beide eierstokken verwijderd. Tegenwoordig worden cysten heel vaak scopisch verwijderd.

Een vergroot ovarium wordt meestal verwijderd om te voorkomen dat deze in de toekomst kwaadaardig wordt, of door draaien plotseling ernstige buikpijn veroorzaakt. Met één eierstok is een zwangerschap goed mogelijk. Na verwijdering van beide eierstokken is een zwangerschap niet meer mogelijk. Na het verwijderen van beide eierstokken volgt direct de overgang.